บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทและหน้าที่ในการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในบทความที่อยู่ในระบบฐานข้อมูลวารสารอิเล็กทรอนิกส์กลางของประเทศไทย (Thai JO) ทบทวนอย่างเป็นระบบดำเนินการตามหลักการ PRISMA (Preferred Reporting Item of Systematic review and Meta-Analysis) 5 ขั้นตอน คือ 1) กำหนดขอบเขตการสืบค้นเฉพาะบทความที่เกี่ยวกับอสม. ตามประเด็นการวิจัย 2) สืบค้นในฐานข้อมูลด้วยคำค้น “อสม” พบข้อมูล 840 บทความ 3) คัดกรองผลการสืบค้นเฉพาะบทความวิจัยและเป็นข้อมูลที่ไม่ซ้ำซ้อนกันเป็นจำนวน 622 บทความ 4) นำข้อมูลดังกล่าวมาทำแผนภูมิใน โปรแกรม Microsoft Excel และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา 5) เปรียบเทียบและสรุปผลการศึกษา ผลการวิจัยพบว่า บทความวิจัยที่ผ่านเกณฑ์คัดเลือกจำนวน 465 บทความ เป็นบทความตีพิมพ์ในวารสารวิชาการของประเทศไทยด้านสุขภาพและสังคมศาสตร์ โดยส่วนใหญ่ตีพิมพ์ในช่วงปี พ.ศ. 2566 มากที่สุด หรือเป็นช่วงจากหลังสถานการณ์การแพร่ระบาดโรคติดเชื้อโควิด-19 เมื่อทำการวิเคราะห์บทบาทและหน้าที่ของอสม. ตามมาตรฐานการสาธารณสุขมูลฐาน ทั้ง 8 บทบาท พบว่า บทบาทที่1สอดคล้องในงานวิจัยมากที่สุด และบทบาทที่ 2 สอดคล้องเป็นลำดับถัดมา ทั้งในภาพรวม หรือช่วงก่อนและหลังสถานการณ์ โควิด-19 ไม่แตกต่างกัน ในขณะที่ บทบาทที่ 5 มีสัดส่วนที่สอดคล้องกันเป็นลำดับที่ 3 ในช่วงหลังสถานการณ์ โควิด-19 ซึ่งมีสัดส่วนที่สูงกว่า บทบาทที่ 3  ขณะที่บทบาทและหน้าที่ตามมาตรฐานสมรรถนะ อสม. ในการดูแลสุขภาพตนเอง ครอบครัว และชุมชน อันเป็นบทบาทสำคัญที่เป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้ง อสม. กลับไม่ได้รับการกล่าวถึง ทำให้คุณค่าและความหมายของ อสม. อยู่ที่แรงจูงใจภายนอกคือค่าตอบแทน ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งต่อไป ควรมีการทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบของงานวิจัยในพื้นที่ของแต่ละภูมิภาค เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทและหน้าที่ในการดูแลสุขภาพของตนเอง ครอบครัว และชุมชน อันเป็นคุณค่าและความหมายของ อสม.ที่เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญระดับประเทศ เพราะจุดเริ่มต้นของการพัฒนาประเทศอย่างยืน มาจากการพัฒนาฐานรากที่มั่นคงคือชุมชน