การเข้าถึงแอปพลิเคชันทางรัฐ กรณีศึกษา: ผู้พิการทางการเห็น เขตกรุงเทพและปริมณฑล

 ธนานันต์ ดวงฉวี, และเอกพจน์ คงกระเรียน

Abstract

 งานวิจัยเรื่อง การเข้าถึงแอปพลิเคชันทางรัฐกรณีศึกษา: ผู้พิการทางการเห็น เขตกรุงเทพและปริมณฑล มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการเข้าถึงแอปพลิเคชันทางรัฐของผู้พิการทางการเห็นในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล และ 2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยด้านเทคโนโลยีการออกแบบแอปพลิเคชัน และทัศนคติของผู้ใช้งานที่มีผลต่อการเข้าถึงแอปพลิเคชันทางรัฐของผู้พิการทางการเห็นและ 3) เพื่อเสนอแนวทางการพัฒนาและปรับปรุงแอปพลิเคชันทางรัฐให้สามารถรองรับความต้องการของผู้พิการทางการเห็นได้อย่างมีประสิทธิภาพและครอบคลุม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 15 คน ประกอบด้วย ผู้พิการทางการเห็น 10 คน นักพัฒนาแอปพลิเคชันทางรัฐ 2 คน และเจ้าหน้าที่ภาครัฐที่เกี่ยวข้อง 3 คน ทั้งนี้ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบแบบสามเส้า (Triangulation) ผลการศึกษาพบว่า 1) ปัญหาและอุปสรรคสำคัญ ได้แก่ การออกแบบแอปที่ไม่สอดคล้องกับมาตรฐานการเข้าถึงสากล ขาดระบบเสียงบรรยายและคำอธิบายป้ายกำกับ ข้อจำกัดด้านความเสถียรและการทำงานข้ามแพลตฟอร์ม รวมถึงข้อจำกัดด้านทักษะและความรู้ทางเทคโนโลยีของผู้ใช้งานบางส่วน 2) ปัจจัยที่มีผลต่อการเข้าถึง ได้แก่ ความสามารถของผู้ใช้ในการใช้เทคโนโลยี การออกแบบที่สอดคล้องกับหลัก Universal Design และ WCAG ความเสถียรของระบบ ความเอื้อต่อการใช้งานกับโปรแกรมอ่านหน้าจอ ตลอดจนทัศนคติของทั้งผู้พัฒนาและผู้ใช้งาน และ 3) แนวทางการพัฒนาและปรับปรุง ได้แก่ การกำหนดมาตรฐานการออกแบบตามหลักสากล การพัฒนาเครื่องมือช่วยเหลือ เช่น ระบบเสียงนำทางและคู่มือเสียง การสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้พิการทางการเห็นตั้งแต่ขั้นตอนวางแผนจนถึงประเมินผล การอบรมผู้พัฒนาและเจ้าหน้าที่รัฐเพื่อสร้างความตระหนักด้านการออกแบบเพื่อทุกคน และการปรับปรุงประสิทธิภาพเทคโนโลยี ให้รองรับการใช้งาน ทุกสภาพแวดล้อมเครือข่าย โดยสรุป ผลการวิจัยชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการบูรณาการด้านเทคโนโลยี การออกแบบและการบริหารจัดการเชิงนโยบาย เพื่อสร้างแอปพลิเคชัน “ทางรัฐ” ที่เข้าถึงได้อย่างแท้จริง ลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล และส่งเสริมความเท่า ผู้พิการทางการเห็นประสบปัญหาหลายประการในการเข้าถึงแอปพลิเคชันทางรัฐ อาทิ การออกแบบที่ไม่รองรับโปรแกรมอ่านหน้าจอ เช่น VoiceOver และ TalkBack การจัดวางเมนูที่ซับซ้อน การขาดคู่มือที่เข้าใจง่าย และการไม่คำนึงถึงผู้พิการในกระบวนการออกแบบและพัฒนาแอปพลิเคชัน ปัจจัยด้านเทคโนโลยี เช่น ความไม่เสถียรของระบบอินเทอร์เน็ต หรือเครื่องมือช่วยในการเข้าถึงก็ส่งผลต่อประสบการณ์การใช้งาน เช่นเดียวกับทัศนคติของเจ้าหน้าที่รัฐบางส่วนที่ยังมองข้ามความจำเป็นของการออกแบบเพื่อทุกคน ข้อเสนอแนะจากการวิจัย จากการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ภาครัฐควรมีนโยบายที่ส่งเสริมการออกแบบที่เข้าถึงได้ตามหลัก Universal Design และ Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) พัฒนาเครื่องมือสนับสนุนการใช้งาน เช่น ระบบเสียง คู่มือเสียง และสร้างช่องทางให้ผู้พิการมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นทางของการพัฒนา ทั้งยังควรมีการอบรมให้กับเจ้าหน้าที่และนักพัฒนาเกี่ยวกับการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล

Keyword : การเข้าถึง, แอปพลิเคชันทางรัฐ, ผู้พิการทางการเห็น, การออกแบบเพื่อทุกคน

Download :  PDF Full Text